ALBERT RÁFOLS-CASAMADA

Fillo e neto de pintores, Albert Ràfols-Casamada iniciouse no debuxo da man do seu pai, Albert Ràfols Cullerés –pintor do naturalismo e do realismo– mentres desenvolvía un temperán interese pola poesía, escribindo os seus primeiros versos. Nos anos da Guerra Civil, descobre grazas a revistas que os seus pais tiñan en casa como Vell i Nou, Mirador ou D’Ací D’Allá, obras de arte das vangardas como Picasso, Braque ou Miró; nese momento comeza a súa inquietude artística realizando debuxos inspirados no cubismo e no futurismo centrándose sobre todo, en temas bélicos. Posteriormente, os seus primeiros pasos artísticos formais estiveron ligados ao pintor Rafael Benet (1889-1979), con quen se formou nun ambiente postimpresionista que analizaba a esencia da forma de Cézanne.

En 1943, con vinte anos e en plena posguerra, comezou a pintar nunha Barcelona onde a vangarda cultural quedou destruída polo exilio da Guerra Civil. As súas primeiras obras representaban interiores e escenas cotiás cargadas de intimismo, con luces recortadas e unha atmosfera densa que reflectía o malestar da época. Tras terminar o Bacharelato comezou a carreira de Arquitectura ao mesmo tempo que asistiu a clases de debuxo na academia Tárrega, ampliando a súa formación.

En 1946 uniuse ao grupo Els Vuit (Os Oito), colectivo de novos artistas – o poeta Jordi Sarsanedas, o escultor Miquel Gusils, Joan Palà, María Xirona, Ricardo Lorenzo e Vincenç Rosell, todos eles pintores e o músico Joan Comellas– que abarcaba pintura, poesía, escultura e música. O grupo levaba a cabo distintas representacións, chegando a ser os primeiros en representar obras de García Lorca tras a guerra como O retablillo de don Cristóbal. Ao ano seguinte realizou a súa primeira exposición individual e en 1948 participou no Salón de Outubro, no que expoñería de forma continuada ata 1957, consolidando a súa presenza na escena artística barcelonesa.

En 1952 contraeu matrimonio coa pintora Maria Girona (1923-2015), coa que compartiu o resto da súa vida. Pouco despois, grazas ao Cercle Maillol do Institut Français, viaxou a París, onde comezou a ler aquelas obras que en España non podía  e explorou con maior profundidade as relacións entre a cor e o espazo.  Alí coñeceu a Antoni Tàpies e decidiu abandonar definitivamente a arquitectura para dedicarse á pintura. Durante a súa estancia, o artista asimilou diversas influencias crave: de Matisse adoptou o valor da síntese formal; de Miró a riqueza do seu universo onírico e de Rothko, a profundidade da súa carga emotiva. Desta confluencia de mestres naceu unha sensibilidade abstracta que definirá a súa traxectoria artística. Ademais a súa obra sae por primeira vez do ámbito nacional ao ser seleccionado para participar no premio internacional do Carnegie Institute de Pittsburgh en Estados Unidos. Alí traba amizade con Josep María Castellet e Joseph M. de Martín.

En 1955 regresou a Barcelona e comezou un proceso de depuración formal: xeometrías limpas, gamas cromáticas harmoniosas e un crecente interese pola abstracción. Posteriormente, expuxo na Galería Sur en Santander, dirixida nese momento por Manolo Arce; alí foi presentado por J.M.Castellet como “o pintor da realidade”. Durante a década dos sesenta experimentou con colaxes de fotografías, recortes e obxectos, nun camiño próximo ao pop art crítico pero sempre guiado pola súa paixón pola estruturación do espazo e a cor. Isto é así ata alcanzar en 1974-1981 un espazo ordenado pola cor e por espazos múltiples e luces cambiantes.

Doutra banda, a súa carreira docente iniciouse en 1962 na escola Elisava. En 1967 fundou, xunto con outros artistas e intelectuais, a Escola EINA de Arte e Deseño en Barcelona, inspirada na Bauhaus e o racionalismo arquitectónico. Foi o primeiro director da escola e permaneceu á fronte do centro durante 17 anos, converténdoo nunha das escolas máis influentes de Europa. Desde EINA tamén impulsou o VII Congreso da ICSID en Eivissa, promovendo a obra de numerosos creadores cataláns.

En paralelo, Ràfols-Casamada continuou a súa evolución pictórica. Nos anos setenta atopa como destaca María Lluisa Borras: “un interese por illar o obxecto ou o signo do seu contexto habitual e integralo na materia pictórica como un elemento máis. Ademais atópase tamén un interese na estruturación do espazo”; isto pódese ver en obras como "Tensions" (1972) ou "Proces d’aguditzcio" (1972). Á súa vez interésase por plasmar a nostalxia dunha infancia extraviada pola guerra e a posguerra, algo que tamén se aprecia nos seus poemas visuais e o xogo estético que crea coas palabras sobre o papel, dándolle maior plasticidade á poesía. 

Nas décadas de 1980 e 1990 alcanzou a súa etapa de maior recoñecemento, o que permitirá apreciar a súa evolución como artista. A súa pintura volveuse segundo comentou en 1985 Victoria Combalía “máis profunda, de pinceladas amplas, táctiles e rápidas”, perspectiva que completa Juan Manuel Bonet apuntando que neste momento o pintor fai “un uso azul ultramar nas súas obras, lembrando ao mar mediterráneo que o propio pintor cualifica de “homérico” como se pode apreciar nunha das súas obras Retorn d’Ulises (1983)”. Paralelamente, a súa faceta literaria consolidouse coa publicación de poemarios como "Notes nocturnes" (1976), "Territori de temps" (1979), "Angle de llum" (1984) e "Els colors de lles pedres" (1989), ademais do ensaio "Sobre pintura" (1985). No ano 2000 a editorial Proa publicou a súa obra poética completa baixo o título "Signo de aire: obra poética (1939-1999)".

Ao longo da súa traxectoria recibiu importantes premios, entre eles o Premio Nacional de Artes Plásticas (1980) outorgado polo Ministerio de Cultura e o Premio Nacional de Artes Visuais da Generalitat de Cataluña (2003). Tamén formou parte do padroado da Fundación Joan Miró desde 1980.

Na Colección Afundación figura unha das súas obras “Sen Título”empregando a técnica de serigrafía e compaxina a calidade plástica cun trasmundo intimista e poético que irradia emoción e sentimento. Apréciase esa abstracción que procede dun proceso de síntese onde se depuraron os elementos do cadro e onde se aprecia unha gran sensación de orde marcada sobre todo polo emprego da cor.